Het historische weer: weet waarin je vloog
Je had net een knaller van een XC-dag, je zat tegen de wolkenbasis, en nu sta je weer bij de auto en vraag je je af wat er daarboven precies aan de hand was. Of misschien landde je te vroeg en wil je weten of een convergentie je de das omdeed of dat je gewoon een slechte keuze maakte. Het tabblad Weer geeft je achteraf het volledige atmosferische plaatje van elke vlucht in je logboek.
Dit tabblad draait op het historische archief van Open-Meteo en haalt het echt gemeten weer op je startplaats op, voor de exacte dag waarop je vloog. Geen voorspelling. Geen schatting. De echte cijfers, uur per uur.
Wat je in één oogopslag ziet
Bovenaan het tabblad geven zes overzichtskaarten de hoogtepunten van de dag:
| Kaart | Wat ze je vertelt |
|---|---|
| Temperatuur | Maximum en minimum van de dag, plus de gevoelstemperatuur |
| Neerslag | Totale regenval van de dag |
| Max. wind | Sterkste gemiddelde wind, sterkste vlaag en de richting daarvan |
| Zonneschijn | Hoeveel uur direct zonlicht de grond bereikte |
| Zonsopgang en Zonsondergang | Lokale tijden voor het bruikbare vliegvenster van de dag |
Dit zijn je snelle realiteitschecks: was het een dag met volle zon, of zat je de hele namiddag tussen de wolkenvelden te vechten?
Tabel met omstandigheden per uur
Hier wordt het interessant. De tabel splitst de omstandigheden uur per uur op over 13 kolommen. De uren binnen je echte vluchtvenster (van start tot landing) zijn gemarkeerd, zodat je kunt inzoomen op wat de atmosfeer deed terwijl jij in de lucht hing.
Dit betekent elke kolom:
Uur
Lokaal uur van de meting (formaat HH:MM). Het kleine bolletje naast het uur markeert de uren die overlappen met je vlucht.
Weer: weersomstandigheid
Een weericoon en label volgens de WMO-code. Gaat van „Onbewolkt“ tot „Onweer met hagel“. Zat je te krabben onder een grijze lucht, dan bevestigt dit of het zwaar bewolkt was, half bewolkt of echt mistig.
Temp.: temperatuur op 2 m
Luchttemperatuur op grondniveau (2 meter), in de temperatuureenheid die je in je profiel hebt gekozen. Met een kleurcode van blauw (vriezend) over cyaan, groen, geel en oranje tot rood (heet). Een snelle visuele hulp: groen is je comfortzone, oranje betekent dat het warm was.
Gevoel: gevoelstemperatuur
Hoe het echt aanvoelde, rekening houdend met luchtvochtigheid en windchill. Handig om te begrijpen waarom het op de startplaats koud aanvoelde, ook al gaf de thermometer 18°C aan.
Vocht.: relatieve luchtvochtigheid
Het percentage vocht in de lucht. Een hoge luchtvochtigheid (boven ~80%) remt de ontwikkeling van thermiek vaak af en kan wijzen op instabiliteit die eraan komt. Een lage luchtvochtigheid samen met sterke zon is vaak een teken dat de dag echt goed draaide.
Wind: windsnelheid op 10 m
Gemiddelde windsnelheid op 10 meter boven de grond, in je windeenheid (vermeld in de kolomkop). Dit is de officiële referentie voor de grondwind, gemeten op de standaard meteorologische hoogte.
Richt.: windrichting
De kompasrichting waar de wind vandaan komt (N, NO, O enzovoort), met een gedraaide pijl die erbij past. Met een resolutie van zestien richtingen, zodat je ziet of de dalwind het hield of de gradiëntwind begon door te sijpelen.
Vlagen: snelheid van de windvlagen
De sterkste vlaag die tijdens dat uur gemeten werd, in dezelfde eenheid als de wind. Ligt dit getal duidelijk hoger dan de gemiddelde wind, dan was de lucht turbulent. Een vlaagfactor (vlagen ÷ wind) boven 1,5 is een signaal om in je achterhoofd te houden.
Bewolking: totale bewolking
Percentage van de hemel dat bedekt is met wolken op alle hoogtes, getoond met een balkje. Dit is het gecombineerde totaal. Zie het onderdeel over de wolkenlagen hieronder voor een gedetailleerder beeld.
Regen: neerslag
De regen die in dat uur gevallen is (eenheid in de kolomkop). Blauw weergegeven als het niet nul is. Zelfs een spoortje kan wijzen op een voorbijtrekkende bui; een aanhoudende hoeveelheid per uur betekent dat het ergens in de buurt van je vlieggebied echt regende.
Luchtdruk: luchtdruk herleid tot zeeniveau
De luchtdruk herleid tot zeeniveau, in hPa. Een dalende luchtdruk in de loop van de dag wijst op verslechterende omstandigheden; een stijgende luchtdruk betekent meestal verbetering. De meeste piloten kijken naar die trend en niet naar de absolute waarde.
PBL AGL: hoogte van de planetaire grenslaag
Het plafond van de convectieve menglaag: in feite de theoretische maximale hoogte die thermiek onder de gegeven atmosferische omstandigheden kan bereiken, in je hoogte-eenheid, boven de grond (AGL). Deze waarde wordt gemeten vanaf het terrein van je startplaats, niet vanaf zeeniveau. Prikte je door de wolkenbasis en vroeg je je af hoe hoog je kon gaan, dan is dit je getal. Een hoge PBL (2000 m+ AGL) op een zonnige dag betekent meestal dat de lucht de limiet is; een lage PBL (onder 1000 m AGL) en je zat te krabben.
PBL-gegevens zijn misschien niet voor alle historische datums beschikbaar. Als ze er zijn, verschijnen ze ook als interactieve staafgrafiek onder de tabel.
Instraling: kortgolvige zonnestraling
De zonne-energie die de grond bereikt, in W/m². Dit is de motor van de thermiek. Waarden boven 600 W/m² met een goede atmosferische instabiliteit zijn meestal het punt waarop de dag losbarst. Piekte de instraling op 800+ W/m² en vond je toch geen stijgen, geef dan de inversie de schuld.
Grafiek van de grenslaaghoogte
Als er PBL-gegevens zijn, toont een staafgrafiek onder de tabel de hoogte van de grenslaag over de hele dag. De uren binnen je vluchtvenster zijn gemarkeerd. Beweeg over een balk om de exacte hoogte voor dat uur te zien.
Zo zie je of het plafond tijdens je vlucht steeg of al instortte toen je laat startte.
Wolkenlagen
Onder de tabel per uur vind je drie waarden, gemiddeld over alleen je vluchtvenster:
- Lage wolken: onder 2 km. Dit zijn de wolken die de opwarming van de grond door de zon tegenhouden en de thermiek doden.
- Middelhoge wolken: 2 tot 6 km. Minder invloed op de ontwikkeling van thermiek, belangrijker voor het zicht bij overlandvliegen.
- Hoge wolken: boven 6 km. Cirrus en hoge ijswolken. Vaak alleen decor, maar aanhoudende hoge bewolking kan de instraling genoeg verminderen om de dag te temperen.
Een paar dingen om te onthouden
Dit zijn historische archiefgegevens, geen puntmeting. Open-Meteo reconstrueert de omstandigheden uit de ERA5-heranalyse en modellen met hoge resolutie. De waarden zijn representatief voor de omstandigheden op de coördinaten van je startplaats, maar lokale terreineffecten (dalwinden, schaduwzones, microklimaat) worden niet allemaal gevat. Gebruik dit als meteorologische context, niet als absolute waarheid.
Hoogte telt. De gegevens zijn gerefereerd aan de GPS-hoogte van je startplaats. De kolommen voor temperatuur en luchtdruk houden daar rekening mee, maar onthoud altijd dat de omstandigheden op een helling, een pas of aan de wolkenbasis kunnen verschillen van wat de sensor op 2 m aangeeft.
De gegevens worden na de eerste keer laden in de cache bewaard. Het historische weer verandert nooit, dus eenmaal opgehaald wordt het opgeslagen en laden volgende bezoeken meteen.
Praktisch gebruik
- Nabespreking na de vlucht: leg het moment waarop je het sterkste stijgen vond naast de curves van de instraling en de PBL.
- Een slechte dag doorgronden: kijk of de luchtvochtigheid of de bewolking de thermiek doodde, of dat de vlaagfactor de omstandigheden ruwer maakte dan verwacht.
- Gelijkaardige dagen vergelijken: neem twee vluchten vanaf dezelfde startplaats in verschillende seizoenen en zie welke atmosferische omstandigheden de ene dag vliegbaar maakten en de andere niet.
- Training en analyse: werk je met een coach of wil je het weer beter leren lezen, dan krijg je hier het geverifieerde atmosferische verhaal achter elke vlucht in je logboek.
Weergegevens geleverd door Open-Meteo, een gratis, open archief met historische weergegevens.